Tôi đứng đối diện với
gian hàng, mới thấy một phần tư thế kỷ để dấu ấn của mình ở khắp mọi
nơi.
Căn nhà có nhà hàng
của tôi không có gì đặc biệt, chỉ là một trong hàng loạt những cấu trúc
nhà ở thành phố này xây dựng vào năm 1930. Nhà có mặt tiền bằng
gạch trắng xanh rằn ri, tầng trệt để kinh doanh có tấm kính lớn
với một góc uốn vòng cung, cùng với cặp nắm đấm cửa mang hình hoa lys bằng
đồng. Trần nhà cao nhưng không được trang trí với những chi tiết tỉ mỉ như
thường thấy trong các căn nhà khác cùng thời , thế thôi.
Ngày đầu xa xưa chuẩn
bị sửa sang lại căn hàng, cả nhà xúm vào giúp, kể cả Ba Má . Không biết gì đến
những hóa chất làm bong tróc nhũng chữ dán của người chủ trước, chúng tôi
ra sức cạo đi bằng ...dao , kết quả là một khoảng trầy lớn nằm chễm chệ
trên kính từ hồi đó đến giờ. Gian hàng mang tên của tôi , tên của những
đóa hoa dại phủ kín rực rỡ những vạt đồi của Dalat xa xưa vào tháng cuối
năm. Nên chúng tôi đã hân hoan sơn phết lên mặt tiền đá xám màu vàng tươi tắn,
và các khung gỗ đánh vernis cổ xưa được khoác màu lá xanh. Ông
anh với mắt nhìn nghệ thuật như người bản xứ, hãi hùng khi thấy
nhà hàng sáng choang màu sắc vùng nhiệt đới, nổi hẳn lên cạnh mặt
tiền xám đen của nhữngngôi nhà chung quanh.
Lần thắng đợt đấu giá
lấy lại căn hàng diễn ra rất căng thẳng, nên khi đặt bước chân
đầu tiên vào gian hàng, tôi không khỏi không xúc động khi nghĩ mình đã
bước được bước đầu tiên để bắt đầu cuộc sống độc lập của mình
từ đây. Chấm dứt những sáng dậy sờm từ 4 giờ đi làm việc tại một khách sạn,
chấm dứt những cảnh xây sát với bạn cùng làm, những đứa sinh ra để làm công
việc đó, không hề nghĩ đến chuyện vươn lên. Chấm dứt những đấng sếp lớn
sếp bé ra rả dạy chúng tôi, công việc này, công việc của một "
commis de salle polyvalent ", nôm na là chân sai vặt, không phải chỉ là
hùng hục làm việc chân tay, mà phải biết dùng đén cả trí óc. Và những lúc
phải xếp hàng, xòe tay ra cho một con mụ da đen chằn ăn trăn quấn kiểm soát mức
độ sạch sẽ, thậm chí chỉ còn thiếu màn vạch tóc xem có chí rận gì không
nữa mới vừa lòng Mụ ta. Tôi vẫn nuốt đi những dòng nước mắt
tủi thân, và hứa với lòng mình sẽ đi ra khỏi thế giới này sau khi đủ số
vốn mở cửa một hàng ăn, lối thoát duy nhất của tôi trên xứ sở mới, xóa đi
từ những ngày tháng ấy giấc mơ trở lại trường học do tuổi đời và gia đình
riêng của mình cần phải đứng thế tự lập cách nào nhanh nhất.
Gian hàng cho đến
giờ vẫn còn những trang trí căn bản như từ lúc đầu. Bên trong ,
tấm kính lớn áp một măt tường để giúp tạo ảo giác căn hàng rộng bề ngang,
những vách tường còn lại lồi lõm theo kiểu nhà xứ nóng làm
chúng tôi hết sức vất vả mỗi lần sơn quét lại, nhưng lại làm tôi nhớ đến căn
nhà số 12 Yagut xưa kia, cũng có kiểu tường như thế ở mặt tiền. Trần nhà bằng kim
loại, mỗi lần lau chùi trẹo cả cổ, nhưng chúng tôi chưa có ý định thay đổi, vì
dây điện bắt chằng chịt dấu bên trên. Mớ bàn ghế thuộc loại xưa cũ, hãng
sản xuất ra đã phá sản đóng cửa từ lâu, chúng tôi cũng không thay đôi vì rất
tiện để sắp xếp lại khi có khách nhiều hoặc ít. Thi thoảng tôi hứng lên thì
gian hàng được sơn phết lại, làm khổ đức ông chồng với dàn đèn và trang trí
theo bốn mùa, dù không biết có phải nhờ vậy mà có thêm khách hay
không, nhưng với tôi, là chứng tỏ sự cố gắng không ngưng nghỉ của mình để giữ
gian hàng đi qua mọi khó khăn, phần thì hàng quán khác nhan nhản chung
quanh phần thì các đợt khủng hoảng kinh tế : năm 1991 và
mới đây, năm 2008 kéo dài ảnh hưởng cho đến giờ.
Tôi đã trải qua 25 năm
trong khoảng không gian chưa đến 40 m2, với đủ loại trang trí làm theo trí
tưởng tượng của tôi. Mùa xuân được đón chào với màu hồng của hoa mai dại
gắn trên những cành cây khô ở mặt tiền, những bình hoa tươi tắn trước mặt
kính lớn, cùng những tấm vải màu xanh như đồng cỏ sống dậy sau mùa đông băng
giá, lác đác những bông hoa tulipe được giăng trên tường. Đến tháng hè ,
lối bước vào hàng được đặt một tấm hình to chụp một cánh đồng đầy hoa
dại muôn màu sắc. Trước bệ kính, thêm mấy con cóc màu xanh vắt vẻo
trong những tư thế thư dãn, không biết tại sao lại làm tôi nhớ đến thằng cháu
trai con của ông anh đầu, thằng bé hồi nhỏ làm bố mẹ nhọc nhằn về
mức độ relax của nó trong việc học, không có gì là vội vã. Ngày nó tốt nghiệp
được bằng y tá , cả nhà thở phào mừng rỡ. Tháng 9, cái tháng tôi thích nhất
trong năm, khi nhìn màu nắng vàng có sắc úa tàn ngay từ lúc bình minh và những
màu lá rức lên màu sắc dữ dội trước khi lìa cành, cùng những đợt lạnh se da, là
nguồn cảm hứng cho tôi giăng vải màu đỏ đậm ấm cúng quanh các bức tường, cùng
những chùm đèn khoác lá vàng chen lẫn những chùm nho đen chín mùa thu
hoạch đệm thêm những hạt quả màu đỏ và màu cam .Các bệ cửa đầy
nhóc những trái bí đủ mọi hình dạng.
Có năm tôi rinh cả một
trái bí to đùng lấy từ căn vườn ở Halle của Ba Má tôi dện ngay trước ô kính hình
vòng cung . Bí nằm êm ấm tại chỗ cả mấy tháng không hề hề bị hư . Bước qua
tháng cuối năm, bóng tối tràn đến đã từ 4 giờ chiều, thành phố Bruxelles ủ dột
dưới màu trời thường xuyên xám xịt, lâu lâu có sương mù biến nhà cửa
phố phường trôi nổi bềnh bồng. Phố xá được giăng đèn kết hoa chuẩn bị cho
lễ hội cuối năm. Mức độ trang hoàng không hào nhoáng như những thành phố lớn
khác, nhưng cũng đủ dấy lên trong tâm hồn niềm hân hoan chờ đón những
ngày vui. Chỉ có năm ngoái đặc biệt hơn, do lệnh báo động cấp bốn sau màn
khủng bố ghê gớm ở Paris, tất cả nơi công cộng đều bị đóng cửa, nên những ngày
đầu tháng12, hàng quán đóng cửa hết , phố xá vắng tanh, đèn trang trí vắt dở
dang trên các rặng cây dọc con phố chính, những xe thiết giáp cùng lính tráng
khắp nơi như sắp có giao tranh lớn. Tình trạng báo động kéo dài đến gần cả cuối
năm mới chấm dứt. Noel trong hàng tôi cũng được chăm sóc chu đáo, vì vốn rất
nhiều lần, bữa tiệc réveillon đã được tổ chức tại đây, kéo dài nhiều năm trước
khi Ba tôi mất để tránh việc di chuyển cho Ba khi sức khỏe kém dần. Những bức
hình Noel cuối cùng với Ba, con cái quần là áo lượt vây quanh, biết trước rằng
sang năm sẽ có một khoảng trống trong tấm hình sum họp. Trang trí mùa đông
không thể thiếu một rừng thông lúc thì trước cửa kính lớn, lúc
thì ở bên ngoai trước cửa hàng (chỉ được đúng 3 bữa , thiên hạ đến
chôm dần cho đến cây cuối cùng) . Sau rốt rừng thông được treo lơ lửng
trên lầu một, có lẽ để nhớ đến thành phố bên quê nhà vốn tràn lan
thông xanh, ấp ủ chúng tôi những năm tháng dài tràn đầy hạnh phúc thuở thiếu
thời. Trong ánh sáng của những ngọn đèn lấp lánh, chúng tôi đã trải qua không
thiếu những buổi họp mặt gia đình đầm ấm. Năm con gái lớn tôi đi lấy chồng, căn
hàng tham dự với cả nhà bằng trang trí giáng sinh lẫn lộn với những giòng chữ
vu qui được vợ chồng tôi thức gần trắng cả đêm dài dán khắp nơi. Lần đầu tiên
họp mặt được cả đai gia đình, cả bên phía chồng tôi, cộng gia đình của xui gia
; gần 60 người vẫn đủ chỗ trong gian hàng nhờ làm tiệc đứng.
Tết đến, nhớ mãi năm gian
hàng đầy những câu đối màu đỏ , tác phẩm rất khéo tay của thằng em tôi
làm cho nhân dịp tổ chức "tết mở rộng", nghĩa là mời thêm bạn
bè của đại gia đình, những người đã giúp chúng tôi bước đầu đặt chân
đến đây lập nghiệp đến chung vui. Nó đã có một đêm dài sáng tác cùng
những dòng nước mắt rơi, vì biết Ba sắp bỏ chúng tôi đi. Đến ngày đại tiệc, Ba
trên lầu không xuống được, vài người trong gia đình còn phải đi lên giúp lau
rửa Ba sau lúc đi vệ sinh, nên tiếng cười nói xôn xao chỉ còn lại dư âm cho tối
hôm sau, gia đình tôi cùng Bà chị cả đến thăm, cõng Ba xuống nhà, đặt trên xe
lăn đẩy đi thăm một vòng trang trí trong hàng, Ba ậm ừ không khen không chê,
như kiểu Ba vẫn làm thế với con cái. Hay Ba chỉ còn nhìn thấy những ảo giác
quanh mình, những người chiến binh, những khuôn mặt không quen biết đứng sẵn
trước khung cửa vẫy gọi Ba ra đi, cuộc sống thật sự với con cái quây quần chung
quanh chỉ còn là cuộc sống hờ.
Gian hàng của tôi là
như thế, không phải chỉ để bán hàng ăn , mà còn là nơi sinh hoạt chung của đại
gia đình : Noel , Tết , và sau này, những tiệc tang cùng những đám giỗ của Ba
và Má.
Vất vả không thiếu,
căng thẳng không thiếu, nhưng bây giờ, khi đang mấp mé ở độ tuổi về hưu, tôi
bỗng dưng ngại ngần khi nghĩ đến chuyện rời xa nó, rời xa nơi chốn đã cho tôi
bao nhiêu cảm xúc vui buồn lẫn lộn.
Nhớ thực đơn đầu tiên được
soạn ra, cả nhà đọc và nhìn tôi với ánh mắt nghi ngờ, kẻ cho đến lúc đi
lấy chồng mới biết thổi nồi cơm, và kinh nghiệm làm nhà hàng chỉ là một
nồi mì quảng lúc đầu, sau đó là nồi bún bò nghi ngút khói mỗi buổi sáng, kế
sinh nhai của tôi khi bị nghỉ việc khỏi ty xây dựng Dalat.
Tôi còn phục tôi nữa
là, những tên gọi món ăn không bay bướm cỡ "loan phụng cầm duyên
" , nhưng cũng kêu rổn rảng ra trò : chả cuốn của cung đình, gỏi
cuốn mùa xuân, mì xào thập cẩm, gà xào hạt điều, vân vân, nặn ra được tòm tèm
cũng mấy chục món để tự ... làm khổ mình( và làm khổ mấy đứa con mỗi lần phải
giúp mẹ nó sửa đổi lại thực đơn).
Tôi quyết định xây
dựng nghề nghiệp mình dưới khẩu hiệu " ngon, rẻ, sạch, và
nhanh".
Kết quả là 7 năm
đầu cấy cày không đi hè đông hè tây, đám cưới của mấy đứa em phải bỏ ống
cả năm mới đủ tiền mừng, lấy tiền thưởng nhà nước cho đận sinh Tố An để trả hóa
đơn điện, hàng tháng lo chạy cho đủ tiền nhà và chi phí các loại, lúc nào cũng
như nước lụt đang sắp dâng lên ở cấp báo động đỏ, vì bán rẻ quá mà khách lại
không đông. Có lúc xanh mặt nghĩ, kiểu này đến già cũng chưa sắm được nhà
để chấm dứt cảnh nhà thuê.
Ngon thì không biết có
thật không, nhưng có những nhóm khách tình cờ đến đúng trong một thời điểm nào
đó, giúp chúng tôi qua cơn nguy cấp. Chả hạn như lần tôi bị cấm cung trong
nhà thương cả mấy tuần lễ vì mổ sinh Tố An cộng với cái ruột thừa, đứng trên
lầu 10, nhìn dòng người màu sắc quần áo vui vẻ cho những ngày đẹp trời của
tháng 5, nghĩ chắc hàng mình khách khứa đang sập sình, gọi điện thoại về hỏi
thăm con em đang coi hàng dùm, nó không nỡ nói thật là hàng đang ế chỏng gọng vì
khách hàng đi tìm vườn tược và vỉa hè để ngồi phơi nắng mùa xuân, là cái hàng
tôi không có, thì có một nhóm khách Nhật sẵn sàng ngồi chờ đằng trước cửa đợi
chồng tôi chạy vội từ nhà thương về mở cửa hàng, lại còn giúp khiêng vác
thức ăn vì chồng tôi xoay sở có một mình. Hoặc ông khách người Mỹ ái ngại nhìn
chồng tôi tay băng vì đi mổ một cái gân vẫn hùng hục làm đủ mọi chuyện, ăn
xong, tự thu dọn hết, thiếu điều đi luôn vào bếp tự sản xuất thức ăn .Chả hạn
như chị em trong nhà kéo người quen và nhân viên làm chung đến ăn ủng hộ. Cứ
buồn cười mãi với kỷ niệm lần con em dẫn sếp đến ăn, gọi món salade tôm cho
sếp mà lo tôm có xuất hiện đầy đủ không hay lại thẹn thò núp
dưới cả đống hầm bà lằng rau trộn, bới mãi không ra.
Chủ trương sạch mới
làm tụi tôi nổi gai ốc mỗi khi nghĩ lại. Thứ sáu hàng tuần , chồng tôi thức đến
2 giờ sáng để lau chùi. Ông anh dẫn người bạn đến ăn , cả buổi tối chỉ có đúng
hai người, thấy chồng tôi tay giẻ tay thuốc chùi rửa, miệt mài gian trước
với gian sau, ông anh chóng cả mặt phải tha thiết kêu gọi ngưng kỳ cọ . Mãi đến
mấy năm sau kể từ ngày khai trương, thị trường lao động xuất hiện đội quân
lau chùi đến từ các nước Đông Âu, mới ngẩng đầu lên được một tí .
Bao nhiêu lần
trục trặc kỹ thuật, sượng cả mặt, khi khách lôi từ trong dĩa thức ăn ra
một em sâu chín nhừ trong búp rau brocolis, một sợi tóc vấn vương đâu đó, hoặc
lần phải đền lại hết cả chục món ăn vì họ tìm thấy một cọng bối chùi xoong rơi
rớt vào. Cười cả ra nước mắt khi một buổi chiều mùa đông âm u, một em khách vào
gọi món súp cua , hỏi mãi là súp cua của tôi có cho thịt khác vào không, tôi
nói chắc như đinh đóng cột là chỉ tuyền thịt cua, vậy mà ẻm đã lôi ra được một
em sâu cuộn mình trong nấm. Tôi xuống hét vang trong bếp, anh chàng phụ bếp gãi
đầu , cả quyết đã nhìn kỹ , đó là lỗi tại em sâu núp mình quá kỹ.
Thi thoảng một em
dán, đang giờ đông khách, bò lên tường ngo ngoe haii cái râu ăng ten, tự hỏi
" ta đang ở đâu vậy cà ? " không sao mà thanh toán được ẻm một cách
kín đáo, đành để khách cùng ngắm nghía, tôi lờ đi kiểu "no comment ".
Nhưng sau đó nộp không biết bao nhiêu tiền cho chuyên
viên đến diệt chúng tận gốc.
Sự nhanh nhẹn của tôi
thích hợp với nghề này. Có cái là không phải cả ê kíp làm việc của tôi đều
nhanh. Vấn đề nhức đầu của tôi nằm ở đây sau hơn phần tư thế kỷ trong nghề.
Tuyển lựa người làm
còn hơn tuyển lựa tài tử để tìm cho ra người nhanh nhẹn. Người làm được
thì eo sèo lương lậu, tôi nhức đầu quá đành lót lá dẫn ra cửa. Người chậm chạp
hơn vẫn được giữ lại lâu hơn , chúng tôi tự an ủi nhau , cốt là tính tình không
ba đá , còn thì họ cũng chỉ có hai tay ....
Buổi trưa nào cũng như
một bãi chiến trường đánh đông dẹp tây, chạy như một con thoi, tính tổng số mét
chạy vòng vòng trong hàng , cũng cỡ half marathon của Bruxelles chứ chả
chơi, vì khách chỉ có một giờ ăn trưa, không làm nhanh thì khách tếch đi chỗ
khác. Đám khách lúc nhúc trong hàng như đám giặc , không khí ồn ào nhộn nhịp vì
họ nói chuyện với nhau, không cần để thêm âm nhạc làm gì. Quen nhìn như thế,
bữa nào hàng ế khách, thấy gian phòng bỗng dưng rộng mênh mông, tiếng mình nói
âm vang một cách hết sức sầu bi, khách bước vào ăn , cũng có hơi e dè khi thấy
những dọc ghế với bàn trống trải ở chung quanh.
Có những người khách
đi theo chúng tôi từ thuở khai trương cho đến giờ, cả chủ lẫn khách già đi theo
năm tháng. Có khách đã đi về thế giới bên kia, phần lớn rất đột ngột, khiến tôi
vẫn thấy chút se lòng khi nhớ về họ với những thói quen và những góc ngồi quen
thuộc.
Khách được chúng tôi
đặt tên theo kiểu của mình, "Bà Cánh Gà " vì chỉ mua đúng món này
trong hàng tôi, Bà "Deux Euros " vì lúc nào cũng để lại trên bàn số
tiền típ như thế , "Ông Hàng Xóm " dù ông ta đã dọn nhà đi rất xa ....
Tôi không biết tên khách, tôi không biết nhiều đến gia cảnh của từng người,
quan hệ của tôi với họ chan hòa nhưng chừng mực, những câu chuyện vẫn chỉ là
thời tiết nắng mưa không chết ai . Nhưng gian hàng là nơi cho tôi cơ hội
giao tiếp và thực hành tiếng bản xứ. Nghĩ đến lúc nào đó , không làm việc
nữa, quay về với máy ordinateur cùng mớ bạn ảo , chỉ còn những lời nói
thầm, chắc tôi sẽ thấy rất thiếu vắng.
Vậy đấy, một nghề
nghiệp dễ dàng mà không dễ dàng, một gian hàng đang sắp biến thành đồ
cổ trước những phong trào e-food , e- cooking , cuisine des voisins
, easy food , dịch vụ giao thức ăn bằng xe đạp , order trên máy tính... . Khách
quen vài người xài địa chỉ e-mail của hàng tôi, vẫn còn cẩn thận gọi tel cho
tôi nhắc mở e-mail ra mà đọc ! Thêm cái nhà nước đòi cài caisse noir , kiểm
soát tất tật mọi nguồn thu chi, người làm phải bấm giờ đến làm việc... Những
cái đang xảy đến đang khiến tôi đôi khi nản lòng, thấy mình bị không đi
kịp với thời đại máy tính , biết rằng một thời hoàng kim đã đi qua.
Hương Quỳ
Bruxelles 03/17/2016
No comments:
Post a Comment